Paaltje aan de horizon – Michiel Lieuwma3 min read

Paaltje aan de horizon was in 2015 de roman waarmee Michiel Lieuwma debuteerde. Hij is bekend van de webserie De snijtafel, waarmee hij uitspraken en programma’s genadeloos ontleedt en daarbij allerlei pretentieuze onzin blootlegt. Wat zegt die persoon nu eigenlijk echt? Welk beeld probeert die persoon hier te creëren? En waarom? Het verbaast me niet dat de opdracht in de debuutroman luidt: ‘Iedereen heeft een agenda.’

Michiel Lieuwma heeft dus een bewezen goede ‘bullshit detector’ en de verwachting vooraf is dat hij ook in zijn roman wel wat pretentieuze holle vaten zal opvoeren. Bij het lezen van Paaltje aan de horizon worden we daarin niet teleurgesteld. De ik-figuur in de roman komt aan bij een soort commune op het Franse platteland. Er woont daar een groep voornamelijk Nederlanders in pittoreske natuurstenen huisjes die hun eigen groente verbouwen en verder één met de natuur willen zijn.

De leefgroep was een vervolg op een eerder experiment om te leven zoals in de IJzertijd. Oprichtster Roelie had toen een koekoeksjong naar binnen gehaald in de vorm van de dominante en manipulatieve Marie-Louise, die binnen de kortste keren de boel overneemt en aan het langste eind trekt bij allerlei principiële discussies. Roelie had de fout gemaakt om te kiezen voor een ‘anarchistisch-democratisch beslismodel’ waarvan Marie-Louise handig gebruik maakte om geheel volgens de zelf ingestelde regels alle macht naar zich toe te trekken en Roelie buiten spel te zetten. Zoals dat gaat als naïeve mensen rücksichtslose, kwaadwillende, toxische personen opnemen en hun gang laten gaan.

Tegelijk is Paaltje aan de horizon een liefdesverhaal, zij het van een liefde die definitief voorbij is. De hoofdpersoon denkt dat hij die werkelijkheid best weer kan ombuigen, maar komt er uiteindelijk achter dat je niet alles kunt beïnvloeden. Een mooi citaat:

Elk mens beschikt over een klein radiostationnetje, en alles wat je uitzendt lijkt de mensheid nauwelijks te bereiken, niemand luistert ernaar. Je zendt nog wel uit, voor je eigen plezier, als laatste narcistische hobby tegen de ultieme verveling, en ook doe je af en toe je best signalen van omliggende radiostationnetjes op te vangen, maar het enige wat je hoort is een constante, monotone ruis.

Een beetje wat ik hier doe op deze website dus. Maar de tekst gaat verder:

En opeens vang je een piepklein signaaltje op van iemand die precies op dezelfde frequentie staat afgesteld. Opeens is er sprake van een uitwisseling, een voor twee mensen verstaanbare codetaal die op hoge snelheid heen en weer wordt gekaatst. Voor het eerst heb je daadwerkelijk contact.

Dat heb ik dan met sommige boeken. Dat de schrijvers daarvan allang dood en begraven zijn, maakt niet uit. Dat is het mooie van boeken: contact met geestverwanten wordt mogelijk door tijd en ruimte heen.

Een ander stukje dat ik heb gemarkeerd:

Ik geloof dat elk perspectief uiteindelijk begrijpelijk en invoelbaar wordt, weliswaar pas zodra je zelf in een vergelijkbare situatie terechtkomt. In die zin is een principe, zoals “je mag niet vreemdgaan” of “je mag iemands meisje niet afpakken”, een rationeel onbegrip voor een positie die je zelf nog niet ervaren hebt. Er is altijd sprake van veroordeling, totdat het jezelf overkomt, en ook daarin is weer iedereen hetzelfde.

Mooi gezegd. Zo staan er meer wijsheden in het boek. Meer dan het verhaal op zichzelf genoot ik van dat soort beschouwingen en van de herkenbare beschrijving van de eerder genoemde toxische Marie-Louise. Zo’n figuur maken we allemaal wel eens mee. Een prima debuut.